Ngày 25.4 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới phòng, chống sốt rét nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động của cộng đồng trong công tác phòng, chống và tiến tới loại trừ bệnh sốt rét.
Chủ đề của Ngày Thế giới phòng chống sốt rét (25/4) năm 2026 là: “Tập trung mọi nguồn lực thực hiện thành công mục tiêu loại trừ sốt rét tại Việt Nam vào năm 2030”, ngành Y tế tiếp tục kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội trong công tác phòng, chống bệnh.
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong công tác phòng, chống sốt rét, số ca mắc và tử vong giảm rõ rệt. Tuy nhiên, bệnh sốt rét vẫn tiềm ẩn nguy cơ quay trở lại, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng rừng núi, nơi điều kiện sinh sống còn khó khăn và muỗi truyền bệnh vẫn tồn tại. Bên cạnh đó, tình trạng ký sinh trùng sốt rét kháng thuốc, biến đổi khí hậu và sự di biến động dân cư cũng làm gia tăng nguy cơ bệnh.
Sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng Plasmodium gây nên. Bệnh lây truyền từ người bệnh sang người lành qua trung gian truyền bệnh chủ yếu là do muỗi Anopheles. Bệnh thường biểu hiện bằng những cơn sốt rét điển hình với các triệu chứng: Rét run, sốt nóng, vã mồ hôi. Bệnh có nhiều ở các vùng núi, vùng ven biển nước lợ và dễ gây thành dịch. Ở Việt Nam, bệnh sốt rét xảy ra quanh năm, nhưng tập trung nhất là vào mùa mưa, bệnh lưu hành chủ yếu ở vùng ven biển nước lợ, vùng rừng, đồi, núi.
Dấu hiệu nhận biết bệnh
Thời gian từ khi người bị muỗi Anopheles mang mầm bệnh đốt đến khi xuất hiện các triệu chứng lâm sàng được gọi là thời gian ủ bệnh, có thể kéo dài 7-21 ngày, trung bình khoảng 9-14 ngày.
Khi mới mắc bệnh biểu hiện ban đầu có thể thấy như: Sốt nhẹ cảm giác ớn lạnh, Sốt nóng, vã mồ hôi, cơ thể đau, nhức mỏi, thường xuyên buồn nôn và có thể có nôn. Các triệu chứng tái phát sau mỗi 48-72 giờ, tùy theo cơ thể, sức đề kháng của từng người bệnh và độ nhiễm ký sinh trùng sốt rét.
Đặc điểm chung của người mắc bệnh sốt rét là niêm mạc mắt nhợt, da xanh, người gầy, thường xuyên bị thiếu máu người bệnh suy dinh dưỡng, làm cho lách to, phù nề. Trẻ em mắc sốt rét dễ bị suy dinh dưỡng, chậm lớn. Phụ nữ đang mang thai mắc sốt rét có thể khiến thai chết lưu, sảy thai, sinh non. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể trở thành sốt rét ác tính và gây tử vong.
Đường lây bệnh sốt rét
Bệnh sốt rét lây truyền qua đường máu và có 4 phương thức lây truyền
- Do muỗi truyền: Đây là phương thức chủ yếu.
- Do truyền máu có nhiễm ký sinh trùng sốt rét.
- Do mẹ truyền sang con qua nhau thai bị tổn thương (hiếm gặp).
- Do tiêm chích: Bơm tiêm dính máu có ký sinh trùng sốt rét, do tiêm chích ma túy.
Để chủ động phòng, chống bệnh sốt rét, người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau:
Ngủ màn thường xuyên, kể cả ban ngày và ban đêm; ưu tiên sử dụng màn tẩm hóa chất.
Phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, không để nước đọng nhằm hạn chế muỗi sinh sản.
Phun hóa chất diệt muỗi, sử dụng các biện pháp xua muỗi như kem chống muỗi, lưới chống muỗi.
Khi đi rừng, ngủ rẫy cần mang theo màn, võng màn và mặc quần áo dài để tránh muỗi đốt.
Khi có dấu hiệu sốt hoặc nghi ngờ mắc bệnh, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, xét nghiệm và điều trị kịp thời; không tự ý mua thuốc điều trị.
Thực hiện chỉ đạo của ngành Y tế, các đơn vị y tế trên địa bàn tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp từng địa bàn; tăng cường triển khai các hoạt động chuyên môn như xét nghiệm, sàng lọc, giám sát phát hiện sớm ca bệnh, quản lý và điều trị kịp thời. Đồng thời, tăng cường phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực và lồng ghép các chương trình, dự án nhằm bảo đảm tính bền vững trong công tác phòng, chống và loại trừ sốt rét.
Để đạt được mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030, cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và ý thức chủ động phòng bệnh của mỗi người dân. Mỗi người dân hãy tích cực thực hiện các biện pháp phòng bệnh, góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
Thu Ngân - Trung tâm Kiểm soát bệnh tật