Hưởng ứng Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ 02/4/2026

Ngày 2/4 hằng năm được Liên hợp quốc chọn là Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ với mục đích kêu gọi cộng đồng tăng cường sự quan tâm và hiểu biết về rối loạn này, giúp trẻ tự kỷ sớm được phát hiện, điều trị, được yêu thương nhiều hơn và dễ dàng hòa nhập cuộc sống hơn.

Theo nghiên cứu mới nhất tháng 3/2022 của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ước tính trên thế giới cứ 100 trẻ em thì có 1 trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Tại Việt Nam, con số này cũng có xu hướng gia tăng rõ rệt trong những năm gần đây. Tự kỷ là rối loạn phát triển thần kinh làm khiếm khuyết các kỹ năng giao tiếp, lời nói và phát triển các mối quan hệ xã hội. Trẻ tự kỷ có những vấn đề về hành vi, sở thích, thói quen rập khuôn cứng nhắc, định hình. Trẻ tự kỷ gặp nhiều khó khăn trong hòa nhập với thế giới chung quanh.

Mặc dù chưa có số liệu thống kê đầy đủ, song thực tế cho thấy, số lượng trẻ mắc hội chứng tự kỷ ngày càng gia tăng. Nhận thức của gia đình, cộng đồng và xã hội về căn bệnh này đã có chuyển biến tích cực, tạo điều kiện cho trẻ tự kỷ trong việc tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ y tế, giáo dục và các chính sách an sinh xã hội.

Biểu hiện trẻ tự kỷ cha mẹ không nên bỏ qua (Ảnh nguồn Internet)

Dấu hiệu nhận biết bệnh

Trẻ có các suy giảm về giao tiếp xã hội gồm: Trẻ ít phản ứng khi được gọi tên, ít giao tiếp bằng mắt, thích chơi một mình, khó khăn trong việc kết bạn và duy trì mối quan hệ; ít các cử chỉ, điệu bộ như chào, tạm biệt, ạ, xin...;

Trẻ chưa biết chỉ bằng ngón trỏ, hay kéo tay người khác, ít biểu lộ cảm xúc trên nét mặt hoặc khó hiểu cảm xúc, nét mặt của người khác; khó để hiểu nghĩa bóng, nghĩa ẩn dụ, quy tắc ngầm; chưa nói phù hợp với lứa tuổi, âm sắc bất thường, giọng đều đều, khó khăn trong khởi xướng hội thoại, không biết chơi giả vờ, tưởng tượng phù hợp lứa tuổi.

Trẻ có các hành vi, sở thích, hoạt động thu hẹp, lặp đi lặp lại như: Các động tác bàn tay (vỗ tay, xoắn vặn tay, gõ, ngắm nghía bàn tay, vẩy tay…); tư thế bất thường (đi kiễng, lắc lư người…); cách chơi lặp đi lặp lại (xoay bánh xe, xé giấy, xếp thành hàng dài, chồng cao..); nhại lời hoặc nói theo phong cách riêng (lan man, trịnh trọng, biệt ngữ, rập khuôn), âm vô nghĩa lặp đi lặp lại; tuân thủ nghiêm ngặt thói quen hoặc lịch trình 1 cách cứng nhắc (giờ ăn, giờ vệ sinh, giờ đi ngủ, chơi đồ chơi theo một cách…);

Trẻ khó chịu hoặc dễ bùng nổ khi thay đổi môi trường, chuyển tiếp giữa các sự kiện hoặc hoạt động; tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc theo phong cách riêng; quan tâm đến các chủ đề mà các trẻ cùng lứa ít hứng thú, quan tâm quá mức đến một hoặc nhiều chủ đề về cả mức độ hoặc độ tập trung;

Trẻ hiểu biết sâu về một chủ đề (lịch sử, thiên văn, địa lý, quốc kỳ…), quá nhạy cảm về cảm giác như xúc giác (kết cấu đồ ăn, đồ chơi, đồ dùng, không thích ôm..); âm thanh (sợ tiếng máy sấy, máy xay…); giảm cảm giác đau, nóng, lạnh; phản ứng quá mức với mùi, vị , màu sắc đồ ăn; cuốn hút các vật xoay tròn, ngửi, liếm đồ vật…

Các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tự kỷ mà các phụ huynh cần đặc biệt chú ý:

-12 tháng, trẻ không nói bập bẹ

-12 tháng, trẻ chưa biết chỉ ngón, vây tay chào, vỗ tay, lắc đầu

-16 tháng, trẻ chưa nói được từ đơn

-24 tháng, trẻ chưa nói được 2 từ

- Trẻ mất đi kỹ năng ngôn ngữ hoặc xã hội đã có ở bất kỳ lứa tuổi nào.

Tự kỷ là một rối loạn, không phải là bệnh và không lây lan từ người này sang người khác. Hành trình can thiệp cho trẻ tự kỷ đầy vất vả, gian nan và không xác định được điểm dừng. Vì thế, hiểu đúng về tự kỷ sẽ giúp chúng ta phát hiện và can thiệp sớm sẽ giúp trẻ không bị bỏ lỡ “Thời gian vàng” trẻ được can thiệp trước 3 tuổi, hạn chế sự kỳ thị và áp lực đối với trẻ và gia đình, từ đó nâng cao chất lượng sống.