Khoảng trống chăm sóc sau điều trị và vai trò của phục hồi chức năng người bệnh tâm thần

Tại Trung tâm Chăm sóc và Phục hồi chức năng người tâm thần tỉnh Tuyên Quang, người bệnh được tham gia các hoạt động lao động trị liệu như tỉa cây, quét sân, chăm sóc khuôn viên… những công việc giản đơn, lặp lại hằng ngày nhưng với họ là hành trình từng bước lấy lại nhịp sinh hoạt và khả năng hòa nhập với cộng đồng. Ít ai biết, phần lớn trong số họ đã từng điều trị nội trú tại các cơ sở y tế. Khi ra viện, bệnh có thể tạm ổn định, nhưng hành trình phục hồi chức năng và hòa nhập cộng đồng mới chỉ bắt đầu.

Hiện Trung tâm đang quản lý, chăm sóc 113 người bệnh tâm thần, tăng 22 người so với thời điểm trước ngày 01/7/2025. Con số này cho thấy nhu cầu chăm sóc, phục hồi chức năng người bệnh tâm thần ngày càng lớn, trong khi nguồn lực còn nhiều hạn chế. Phần lớn người bệnh ngoài mắc bệnh tâm thần còn kèm theo các bệnh mạn tính khác, phải điều trị kéo dài. Nếu chỉ dừng lại ở việc uống thuốc, nguy cơ tái phát rất cao, kéo theo nhiều hệ lụy cho gia đình và xã hội.

Theo bác sĩ Ngọc Xuân Chấn, phụ trách khám điều trị người bệnh tâm thần cũng là người trực tiếp chăm sóc người bệnh cho biết: “không ít trường hợp sau khi ra viện được đưa về gia đình nhưng thiếu sự theo dõi, hỗ trợ chăm sóc phù hợp, dẫn đến bỏ thuốc, tái phát bệnh, thậm chí có trường hợp có hành vi nguy hiểm. Người bệnh tâm thần nếu chỉ điều trị ổn định rồi về nhà mà không được theo dõi, hỗ trợ chăm sóc phục hồi chức năng thường xuyên thì rất dễ tái phát. Khi đó, việc điều trị sẽ khó khăn hơn và tạo thêm gánh nặng cho gia đình cũng như xã hội”.

Người bệnh tham gia các hoạt động thể thao

Tại Trung tâm, người bệnh không chỉ được điều trị bằng thuốc mà còn tham gia vào một “lộ trình” phục hồi chức năng. Từ việc tự vệ sinh cá nhân, ăn uống, sắp xếp đồ dùng đến giao tiếp, ứng xử…tất cả đều được hướng dẫn từng bước. Lao động trị liệu như chăm sóc cây xanh, vệ sinh môi trường, tăng gia sản xuất được tổ chức phù hợp với khả năng sức khoẻ của từng người.

Người bệnh H.V.K, 48 tuổi, trú tại xã Vị Xuyên là một trong những trường hợp như vậy. Khi mới tiếp nhận, bệnh nhân gần như không giao tiếp, phụ thuộc hoàn toàn vào cán bộ chăm sóc. Sau thời gian điều trị kết hợp phục hồi chức năng, đến nay đã có thể tự chăm sóc bản thân, tham gia lao động trị liệu và giao tiếp tốt hơn với mọi người.

Theo ghi nhận, nhiều người bệnh tại trung tâm đã ổn định hơn về tâm lý, giảm số lần tái phát. Một số trường hợp có thể tự chăm sóc và tham gia sinh hoạt tập thể.

Hoạt động chăm sóc sức khỏe người bệnh 

Tuy nhiên, kết quả này mới chỉ là bước đầu. Thực tế cho thấy, chăm sóc người bệnh tâm thần là quá trình dài hạn, cần có sự phối hợp giữa gia đình, cộng đồng và ngành y tế. Hiện nay, số lượng người bệnh tăng trong khi nhân lực chuyên môn còn thiếu. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ phục hồi chức năng chưa đáp ứng nhu cầu. Kinh phí cho các hoạt động như lao động trị liệu, văn hóa – thể thao còn hạn chế. Đáng chú ý, sự phối hợp giữa gia đình, chính quyền địa phương và các ngành liên quan trong quản lý người bệnh sau điều trị chưa thực sự đồng bộ. Trong khi đó, nếu người bệnh không được theo dõi, hỗ trợ liên tục, nguy cơ tái phát rất cao, dẫn đến vòng luẩn quẩn như: điều trị - ổn định - tái phát - nhập viện.

Từ thực tế tại trung tâm cho thấy, chăm sóc và phục hồi chức năng là yếu tố quyết định giúp người bệnh ổn định lâu dài. Khi được quản lý tốt, người bệnh giảm tái phát, giảm nhập viện, đồng nghĩa với việc giảm chi phí điều trị và gánh nặng cho gia đình, xã hội. Quan trọng hơn, việc ổn định tâm lý, hành vi giúp hạn chế các nguy cơ mất an toàn trong cộng đồng.

Để làm được điều này, cần tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung nhân lực chuyên môn, tăng kinh phí cho các hoạt động phục hồi chức năng, đồng thời tăng cường phối hợp giữa ngành y tế, chính quyền địa phương và gia đình.

Người bệnh tâm thần sau điều trị không thể chỉ “giao lại cho gia đình”. Họ cần một hệ thống hỗ trợ liên tục, bài bản, nên việc phục hồi chức năng được coi là một phần không thể thiếu trong chăm sóc sức khỏe người bệnh tâm thần./.